Events

Published on September 24th, 2020 | by Panupong Jitthos

0

MEMORY MACHINE

เวลาที่เรานึกย้อนทบทวนเรื่องราวในความทรงจำขึ้นมา เป็นมโนภาพ (conception) ที่เกี่ยวข้องกับความเป็นจริงเสมอ มันอาจดูเรือนรางและเอิบอาบไปด้วยอารมณ์ความรู้สึกที่เบาบางเมื่อกาลเวลาผ่านไป กระทั่งไม่ปรากฏสภาวะทางอารมณ์ใดๆ จนเราคิดว่ามันสูญหายไปตลอดกาล ทว่ามันยังคงถูกบันทึกและหยุดนิ่งอยู่ในความทรงจำของเราเสมอ และมีส่วนในการประกอบสร้างความเป็นตัวเราเสมือนจักรกล (machine) ที่ทำงานอยู่ตลอด

ปัจจุบันความทรงจำร่วม (collective memory) เกิดขึ้นบนโลกอินเทอร์เน็ต ที่ไม่ต่างจากความทรงจำในโลกแห่งความจริง มันดูเลียนแบบโลกแห่งความจริงไปเสียทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นความวุ่นวาย ความเพลิดเพลินและความสนุกสนาน กระทั่งความชั่วร้ายและการโจรกรรมที่เกิดขึ้นบนโลกอินเทอร์เน็ต ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้หากมันเป็นส่วนหนึ่งในการดำเนินชีวิตของโลกสมัยใหม่

บาล์ม ธนัช ตั้งสุวรรณ เป็นหนึ่งในศิลปินที่มีความทรงจำร่วมกับเรื่องราวบนโลกอินเทอร์เน็ตและแพลตฟอร์มดิจิทัล นับตั้งแต่วัยเด็ก เขาก็เริ่มสะสมภาพจากทั้งมิวสิควิดีโอ ภาพยนตร์และข่าวสารที่น่าสนใจเรื่อยมา ทำให้เขามีคลังรูปภาพที่มีเนื้อหาและเรื่องราวแตกต่างกันออกไปตามช่วงเวลา (timeline) บาล์มนำรูปภาพเหล่านั้นกลับมาฉายร่วมกับมโนภาพ ในความทรงจำและจินตนาการอีกครั้ง ก่อนจะถ่ายทอดออกมาสู่ภาพจิตรกรรม และกลายเป็นแนวทางการทำงานตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา

บาล์มเกิดในปี 1994 เป็นช่วงเวลาที่เทคโนโลยีเริ่มเข้ามามีบทบาทในชีวิต เป็นช่วงรอยต่อระหว่างโลกความจริงและโลกดิจิทัล เรามักคุ้นชินกับกิจกรรมระหว่างโลกสองใบ เช่น ‘กลางวันดูภาพยนตร์และตอนเย็นออกไปเล่นนอกบ้าน’ การได้สัมผัสกับสิ่งประดิษฐ์จากโลกดิจิทัลจึงเป็นสิ่งใหม่และน่าตื่นเต้น บาล์มมองว่าการใช้เวลากับตัวเองบนแพลตฟอร์มดิจิทัล คือรูปแบบการผ่อนคลายที่ไม่ต่างจากการท่องเที่ยวบนโลกของความจริง

Memory Machine คือนิทรรศการที่นำเสนอการทำงานของความทรงจำที่เกิดขึ้นบนโลกอินเทอร์เน็ต จากเรื่องราวใกล้ตัวของศิลปิน ตั้งแต่คนในครอบครัว สังคม และเรื่องราวในประเด็นสากลต่างๆ จัดแสดงที่บางกอก ซิตี้ซิตี้ แกลเลอรี่ (เข้าชมได้ถึง 3 ตุลาคม 2563) ก่อนหน้านั้น ปี 2562 บาล์มจัดแสดงผลงานที่มีแนวคิดเดียวกันในชุดผลงานชื่อ Corruption แต่เนื้อหาและเรื่องราวมุ่งนำเสนอเนื้อหาจากข้อมูลข่าวสารบนโลกออนไลน์ ที่เกี่ยวข้องกับบทบาทของเทคโนโลยีต่อความเป็นมนุษย์ หรือแม้แต่ศีลธรรมที่อาจเป็นประเด็นในการตั้งคำถามต่อการรุกล้ำของเทคโนโลยีที่มีส่วนตัดสินใจแทนมนุษย์มากขึ้น

เสน่ห์ของภาพภูมิทัศน์ที่กว้างใหญ่และบรรยากาศที่ละมุนของธรรมชาติ ในจิตรกรรมของศิลปะโรแมนติกช่วงต้นศตวรรษที่ 19 และภูมิทัศน์ในภาพยนตร์วิทยาศาสตร์ไปจนถึงนิตยสารไซไฟในยุค 1970s คือจุดเริ่มต้นความหลงใหล จนเกิดเป็นการผลิตซ้ำ (reproduction) ทางมโนภาพที่เกี่ยวกับ ภูมิทัศน์ เทือกเขาและมหาสมุทรที่ปรากฏให้เห็นตั้งแต่ชุดผลงานที่ผ่านมา มันอาจเป็นภาพตัวแทน (representation) จากแก่นสารภายในที่นำเสนอควบคู่ไปกับเนื้อหาและเรื่องราวจากความทรงจำร่วมระหว่างตัวเขากับโลกอินเทอร์เน็ต ไม่ว่าเนื้อหาเหล่านั้นจะเป็นอะไรบรรยากาศภาพในลักษณะ ‘ภูมิทัศน์’ มักปรากฏให้เห็นเสมอ 

ภายในห้องโถงจัดแสดงผลงานเอิบอาบไปด้วยบรรยากาศสีแดงจากระบบการจัดวางแสงในนิทรรศการ ที่ซ่อนอยู่บนขอบเพดานและพื้นด้านล่าง จรดนำสายตาไปอยู่ที่ภาพวาดเทือกเขาขนาดใหญ่สีแดง Outside (2020) จำนวน 3 เฟรมต่อเนื่อง ที่บาล์มวาดขึ้นจากจินตนาการด้วยความคุ้นชินทางมโนภาพที่ถูกผลิตซ้ำจากความหลงใหลในภาพภูมิทัศน์ ผลงานชิ้นนี้ปรากฏอยู่บนผนังด้านในสุดของพื้นที่จัดแสดง ท่ามกลางแสงสลัวสีแดงที่ให้บรรยากาศเงียบเหงาและน่าพิศวง ล้อมรอบด้วยผนังที่แบ่งเป็นช่อง ๆ จนดูเหมือนมันอยู่นอกพื้นที่แกลเลอรีไกลออกไป

ด้วยขนาดและการจัดวางทำให้ภาพจิตรกรรม Outside ดูราวกับเป็นองค์ประธานในพื้นที่ โดยมีภาพจิตรกรรมขนาดเล็กที่เหลืออีก 13 ชิ้นเป็นบริวารที่ถูกลุกล้ำและกลบกลืนไปด้วยบรรยากาศสีแดง จนไม่สามารถแสดงความเป็นตัวเองได้อย่างเต็มที่ ถึงแม้การก่อกวนระหว่างผลงานจะสร้างความไม่คุ้นชินกับผู้ชม แต่กลับสร้างบรรยากาศของความเคลื่อนไหว การปะทะและกลืนกิน ราวกับเป็นเรื่องราวที่อยู่เหนือกาลเวลาและความเป็นจริง 

ช่วงเวลาเดียวกันในอีกพื้นที่หนึ่งที่เล็กกว่า ในเนื้อหาของภาพจิตรกรรมที่เหลืออีก 13 ชิ้น กลับสะท้อนให้เห็นเรื่องราวของมนุษย์ ทั้งในมุมสังคม วัฒนธรรมและพัฒนาการทางเทคโนโลยี ที่มีส่วนสำคัญต่อการสร้างตันตน ความทรงจำและวิถีชีวิตที่แตกต่างกันออกไป เช่น ผลงาน The Conquerors  เรื่องราวจระเข้ยักษ์ในแม่น้ำซาราวักนามว่า “บูจัง เสนัง” ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นร่างต้องคำสาปของนักรบชาวเผ่าอิบันที่มีความเชื่อเรื่องการล่าฆ่าหัวศัตรู นับเป็น ผลงานที่แสดงให้เห็นความเชื่อที่ยังคงอยู่ในวิถีชีวิตของมนุษย์ ผ่านการบันทึกด้วยกล้องถ่ายภาพที่เป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่ ทั้งยังสะท้อนให้เห็นโลกคู่ขนานระหว่างเทคโนโลยีและสารัตถะภายในจิตใจของมนุษย์ ถึงแม้เทคโนโลยีจะก้าวไปไกลแค่ไหน แต่สารัตถะภายในจิตใจของมนุษย์ยังเป็นเรื่องเดิม (ความโลภ ความโกรธ ความทุกข์และความสุข)

The Conquerors ยังแสดงให้เห็นการถ่ายทอดจากมโนภาพสู่ภาพจิตรกรรม ที่ศิลปินสร้างความพร่าเลือนให้เกิดขึ้นบนใบหน้าของชาวบ้านบางคน ทำให้บางส่วนชัดเจนและบางส่วนพร่าเลือนออกไป

และอีกหนึ่งผลงาน Street Dogs ที่ผสมเนื้อหาและดัดแปลงจากภาพในอินเทอร์เน็ต ที่มีภาพบรรยากาศแปลกตา และเหมือนความฝัน ด้วยพื้นที่รกร้างปกคลุมไปด้วยหญ้ามีฉากหลังเป็นโรงงานไฟฟ้า กับท่ามกลางท้องฟ้ายามราตรี (เดิมที่ภาพนี้ถ่ายตอนกลางวัน) มุมซ้ายสุดของภาพศิลปินเติมสุนัขจรจัดเข้าไป เป็นสุนัขจรจัดที่เห็นได้ทั่วไปตามท้องถนน ทำให้วัตถุภาพมีความแตกต่างทางกาลเวลา (แสง-เงา) เนื้อหาและสถานที่ จนบรรยากาศของภาพดูกึ่งความฝันและเงียบเหงา รวมถึงบรรยากาศตามลักษณะของภาพภูมิทัศน์ แม้ว่าภาพจิตรกรรมสิบสามชิ้นจะนำเสนอเรื่องราวที่แตกต่างกัน แต่ทั้งหมดก็ให้กลิ่นอายของภาพภูมิทัศน์ พื้นที่ราบและเส้นขอบฟ้า  

ภาพจิตรกรรมทั้ง 2 ชุดอาศัยบริบทการผลิตซ้ำที่แตกต่างกัน กล่าวคือผลงาน Outside หรือเทือกเขาในบรรยากาศสีแดง ปรุงแต่งขึ้นจากการผลิตซ้ำในมโนภาพอย่างสมบูรณ์ แตกต่างจากภาพจิตรกรรมที่เหลืออีกสิบสามชิ้น ที่อาศัยการผลิตซ้ำจากความทรงจำและภาพบนโลกอินเทอร์เน็ต นอกจากนั้นภาพจิตรกรรมสิบสามชิ้นที่อาศัยอยู่บนแพลตฟอร์มดิจิทัล อาจทำให้เกิดการผลิตซ้ำในฐานะผู้ส่งสารอยู่ตลอดเวลาและทุกอนุวินาที แตกต่างจากผลงาน Outside ที่ไม่เป็นสาธารณะ และสิทธิส่วนบุคคลและเจาะจงกาลเวลาในการผลิตซ้ำ ทั้งยังแสดงแก่นสารภายในของผู้ถ่ายทอดมากกว่าผลงานสิบสามชิ้น ทำให้มันดูมีพลังและซ่อนเร้นแก่นสารภายในบางอย่างของศิลปิน 

การผลิตซ้ำที่เกิดจากแก่นสารภายใน จึงเสมือน ‘ความปรารถนาทางอารมณ์’ อันเป็นสภาวะนามธรรม ที่ไม่ปรากฏรูปร่างชัดเจน ทำให้เทือกเขาในบรรยากาศสีแดงอาจเป็นภาพแทนสภาวะนามธรรมเหล่านั้น ผู้เขียนมองว่า แก่นสารภายในของเรามักถูกกระตุ้นจาก รูป รส กลิ่น และเสียงจากโลกภายนอกเสมอ ไม่มากก็น้อยมันชักจูงให้ตัวเราดำเนินชีวิตไปตามแรงกระตุ้นเหล่านั้น ก่อเกิดเป็นเรื่องราวและเหตุการณ์ต่างในชีวิตมากมาย และมันยังได้อภิสิทธิ์ในการถูกบันทึกและเผยแพร่บนโลกอินเทอร์เน็ตอยู่ตลอดเวลา สภาวะนามธรรมที่หลากหลายจึงกระจัดกระจายไปตามโลกอินเทอร์เน็ตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และอาจไหลลงสู่ความทรงจำ ทับถมอยู่ในแก่นสารภายในโดยที่เราไม่รู้ตัว 


About the Author

Panupong Jitthos



Back to Top ↑
  • Fine Art Magazine No.135

  • 10th UOB Painting of The Year

    10th UOB Painting of The Year

    นิทรรศการออนไลน์
    การประกวดจิตรกรรมยูโอบี ครั้งที่ 10

  • International Biennial Print 2020 R.O.C

    International Biennial Print 2020 R.O.C

    Call for Submissions 2019.12.3 – 2020.2.5
    www.ntmofa.gov.tw

  • Sylvie Blum – Naked Beauty

  • Archives