Gallery

Published on September 26th, 2017 | by Chalotorn Anchaleesahakorn

0

ประติมากรรมแห่งพื้นที่ว่างในสถาปัตยกรรมโดย Do Ho Suh

บทความโดย วิชญ มุกดามณี

Do Ho Suh ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery

ผมเดินผ่านแบบจำลองโครงกระดูกไดโนเสาร์ ภาชนะ เครื่องถ้วยชามเก่าแก่จากยุคสมัยต่างๆ รูปปั้นและรูปสลักโบราณ  …เดินขึ้นไปตามบันไดหินมุ่งหน้าสู่ชั้นบนสุด ภาพจิตรกรรมสีน้ำมันรูปคนและรูปธรรมชาติจำนวนมากมายที่สีสันและฝีแปรงยังสดใหม่และสวยงามเหมือนศิลปินเพิ่งวาดเสร็จ ทั้งๆ ที่เกือบทั้งหมดถูกสร้างสรรค์ขึ้นโดยศิลปินชาวอังกฤษที่มีชีวิตก่อนหน้าผมหลายสิบปีหรือหลายร้อยปี ผมค่อยๆ ชะลอฝีเท้าให้ช้าลง หยุดดูผลงานแต่ละชิ้น แต่ละชิ้น จนกระทั่งลืมไปว่าใช้เวลานานเท่าไหร่แล้วอยู่ในอาคารเก่าแก่อันเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และศิลปะของเมืองบริสตอล Bristol Museum & Art Gallery แห่งนี้ ผมเดินมาจนกระทั่งถึงห้องแสดงสุดท้ายของชั้นบนสุด เป็นห้องแสดงงานสีขาวโล่งกว้าง แสงสีขาวจากหลอดไฟและแสงอาทิตย์ที่ส่องผ่านกระจกบนเพดานช่วยฉาบทาให้ผนังและเพดานห้องยิ่งดูสว่างสดใสมากกว่าห้องอื่นๆ มองจากระยะไกลๆ ผมเห็นประติมากรรมขนาดใหญ่เป็นรูปกล่องสีเหลี่ยมตั้งตระหง่านอยู่กึ่งกลางห้อง ผิวนอกของประติมากรรมส่วนใหญ่เป็นสีเขียวและมีรายละเอียดบางส่วนที่เป็นสีแดง ลักษณะพิเศษคือรูปทรงของประติมากรรมดูโปร่งเบา สามารถมองทะลุผ่านได้ คล้ายกับถูกก่อประกอบขึ้นจากวัสดุประเภทพลาสติกที่มีความโปร่งใส

Do Ho Suh ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery

ผมค่อยๆ เดินผ่านประตูกระจกเข้าไปภายในห้อง จึงสังเกตได้ว่าประติมากรรมดังกล่าวไม่ได้เป็นแค่กล่องสี่เหลี่ยมธรรมดา หากแต่ทำเป็นรูปห้องเล็กๆ ขนาดหน้ากว้างประมาณหนึ่งเมตรกว่าๆ ยาวประมาณห้าเมตร ผนังห้องสองด้าน (ซ้ายและขวา) และเพดานห้องเป็นสีเขียว ส่วนผนังด้านหน้าและด้านหลังเจาะเป็นช่องประตูเปิดโอกาสให้ผู้ดูสามารถเดินเข้าไปสู่พื้นที่ภายในประติมากรรม สุดพื้นที่ของห้องด้านในมีโครงสร้างเป็นรูปบันไดสีแดง ทอดยาวขึ้นไปสู่พื้นที่ด้านบน (คล้ายกับเป็นบันไดสำหรับเดินขึ้นไปสู่ชั้นสอง) ป้ายชื่อและข้อความที่ติดอยู่ภายในห้องแสดงนิทรรศการบ่งบอกให้ทราบว่า ผลงานประติมากรรมชิ้นมหึมาดังกล่าวนี้สร้างสรรค์ขึ้นโดยศิลปินเกาหลี Do Ho Suh ผู้มีชื่อเสียงโด่งดัง โดยใช้ชื่อผลงานที่มีความหมายตรงตัวว่า “New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol”

ผมตัดสินใจเดินเข้าไปสู่พื้นที่ภายในของประติมากรรมเพื่อสังเกตรายละเอียดในระยะใกล้ ยิ่งต้องตื่นตาตื่นใจเมื่อพบว่าโครงสร้างทั้งหมดที่เห็นว่ามีความโปร่งใสเป็นเพราะว่าศิลปินใช้ผ้าโปร่งบางสีเขียวและสีแดงเป็นวัสดุหลักในการทำงาน ลักษณะคล้ายกับผ้าตาข่ายสำหรับใช้ทำ “มุ้ง” ที่คนไทยใช้กางนอนกันยุง ศิลปินตัดเย็บผ้าดังกล่าวด้วยความละเอียดปราณีต ขึงกางไปตามโครงลวดอ่อนที่ขึ้นรูปไว้อย่างซับซ้อนและถูกต้องแม่นยำ ยิ่งเข้าไปศึกษาดูรายละเอียดของผลงานมากเท่าไหร่ยิ่งต้องทึ่งกับการใส่ใจในรายละเอียด เพราะศิลปินได้ “จำลอง” ทุกสิ่งทุกอย่างใน “ห้อง” ต้นแบบมาอย่างสมบูรณ์ครบถ้วน ในสัดส่วนเท่าจริง ไม่ว่าจะเป็นคิ้วไม้ ขอบประตู ขอบหน้าต่าง ลักษณะของเสาและราวบันได ลวดลายของผนังห้อง หรือแม้แต่รายละเอียดของท่อน้ำ ปลั๊กไฟ สวิตช์ไฟ และอุปกรณ์ควบคุมอุณหภูมิห้อง ทุกอย่างอยู่สมบูรณ์ครบถ้วน แตกต่างเพียงแค่ว่าในผลงานของ Do Ho Suh ความเป็นวัสดุและหน้าที่การใช้งานของไม้ คอนกรีต พลาสติก โลหะ ฯลฯ ทั้งหมดถูกลดทอนให้หลงเหลือเพียงความว่างเปล่า เมื่อเราดูผลงานประติมากรรมชิ้นนี้ของ Do Ho Suh สิ่งที่เรากำลังเห็นคือ “อากาศ” ที่ถูกก้างกั้นและจัดแบ่งด้วยเส้นด้าย และโครงลวดเล็กๆ เท่านั้น ซึ่งทั้งหมดถูกถักทอเข้ากันอย่างละเอียดละออ และเป็นระบบ ศิลปินไม่ได้กำลังนำเสนอเนื้อหาสาระของสถาปัตยกรรม หากแต่เป็นการแสดงออกถึงความสัมพันธ์ระหว่าง “พื้นที่ว่าง” ซึ่งเกิดขึ้นภายในและภายนอกสถาปัตยกรรม

Do Ho Suh Detail of ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery

Do Ho Suh Detail of ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery

Do Ho Shu เป็นศิลปินที่ทำงานหลากหลายรูปแบบ ทั้งจิตรกรรม งานวาดเส้น ภาพพิมพ์ ประติมากรรม งานแนวจัดวาง (installation) และวิดีโอ เขาเป็นทายาทของจิตรกรวาดสีหมึกชาวเกาหลีที่มีชื่อเสียง Se-Ok Suh ผู้ก่อตั้งแนวทางความเคลื่อนไหวทางศิลปะแบบ Mungnimhoe ซึ่งให้อิทธิพลและเป็นการสนับสนุนรูปแบบของศิลปะสมัยใหม่ในประเทศเกาหลีช่วงทศวรรษที่ 1960 Do Ho Shu เริ่มต้นศึกษางานจิตรกรรมแบบ Oriental Painting จากมหาวิทยาลัย Seoul National University ก่อนที่จะย้ายไปศึกษาต่อสาขาจิตรกรรมที่สหรัฐอเมริกา ณ มหาวิทยาลัย Rhode Island School of Design และสาขาประติมากรรมที่วิทยาลัยศิลปะขอมหาวิทยาลัย Yale University ในปี 1977 ซึ่งการย้ายที่อยู่จากประเทศเกาหลีมาสู่สหรัฐอเมริกา ความแตกต่างของวัฒนธรรม รูปแบบการศึกษาและรูปแบบการใช้ชีวิต เหล่านี้มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งต่อแนวทางการสร้างสรรค์ผลงานของ Do Hu Shu

เมื่อดูผลงาน “New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol” ของ Do Ho Suh ปฏิเสธไม่ได้ว่าทำให้เรานึกไปถึงผลงานประติมากรรมของศิลปินหญิงชื่อดังชาวอังกฤษ Rachel Whiteread ศิลปินหญิงคนแรกที่ได้รับรางวัล Turner Price ในปี 1993 รางวัลอันทรงเกียรติสูงสุดของประเทศอังกฤษ โดยผลงานของ Whiteread ที่คุ้นเคยและเป็นที่รู้จักกันดีตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 1990 คือ “การหล่อ (casting)” พื้นที่ว่างภายในของ “ห้อง” บางครั้งเป็นการถอดพิมพ์พื้นที่ว่างภายในของบ้านหรืออาคารทั้งหลัง โดยส่วนใหญ่ศิลปินมักจะแทนที่พื้นที่ว่างดังกล่าวด้วยวัสดุที่มีความแข็ง เช่นซีเมนต์ และปลาสเตอร์ ด้วยเทคนิคและกระบวนการเฉพาะตัวก่อให้เกิดผลลัพธ์อันน่าพิศวง มองเผินๆ เหมือนกับ Rachel Whiteread ใช้อาคารทั้งหลังเป็นแม่พิมพ์ อุดรูรั่วทั้งหมด จากนั้นเทซีเมนต์เหลวเข้าไปแทนที่พื้นที่ว่างภายใน รอให้แห้ง จากนั้นจึงแกะซีเมนต์ดังกล่าวออกมานำเสนอเป็นงานประติมากรรม ซึ่งในผลงานของ Whiteread นั้น รายละเอียดความหนานูน คิ้วไม้ และพื้นผิวขรุขระทั้งหมดที่ปรากฏในสถาปัตยกรรมจะถูก “ถอดพิมพ์” ออกมาอย่างครบถ้วน

ผลงานศิลปะของ Rachel Whiteread แสดงออกด้วยการบันทึกพื้นที่ว่างด้านในของสถาปัตยกรรม

Rachel Whiteread (เกิดเมื่อปี 1963) และ Do Ho Suh (เกิดเมื่อปี 1962) เป็นศิลปินซึ่งสนใจในเรื่องราวที่ใกล้เคียงกัน นั่นคือการถ่ายทอดเรื่องราวเนื้อหาเกี่ยวกับพื้นที่ว่างภายในของสถาปัตยกรรม หากทั้งคู่ตีความหมายของพื้นที่ว่างดังกล่าวแล้วนำเสนอใหม่ในรูปแบบที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง…ในกรณีของ Whiteread ตัวตนและความหมายของพื้นที่ว่าง อากาศ  และบริบทความโล่งกว้างที่สามารถเข้าไปอยู่อาศัยใช้งานได้ ถูกปรับเปลี่ยนให้เป็นวัตถุทึบตัน แข็งแกร่ง มีปริมาตร หนา หนักแน่น สิ่งที่เคยเป็นลบถูกกลับค่าให้กลายเป็นบวก สิ่งที่เคยอยู่ภายในถูกพลิกออกให้กลายเป็นพื้นผิวภายนอก แตกต่างจากผลงานของ Do Ho Suh ซึ่งความหมายของพื้นที่ว่างยังคงอยู่ อากาศยังคงเป็นอากาศที่โล่ง ปลอดโปร่ง ให้เราสามารถเดินเข้าไปได้ หากแต่เป็นโครงสร้างอันแข็งแรงของสถาปัตยกรรมต่างหากที่สูญหายไป สิ่งก่อสร้างที่เคยถูกสร้างขึ้นด้วยไม้ อิฐ หิน ปูน ทราย กลับเลือนหายกลายเป็นผ้าตาข่ายอันโปร่งบาง มองทะลุลอดผ่านได้ โครงสร้างของบ้านทั้งหลังสามารถถอดประกอบ ม้วนพับ และเคลื่อนย้ายได้ เส้นด้ายที่ถักทอเป็นผ้าตาข่ายบางๆ ดูคล้ายกับเส้นดรออิ้ง (drawing) เส้นเล็กเส้นน้อย ที่ถูกสาน ถักทอ และปรากฏขึ้นอยู่กลางอากาศ ใช้เป็นสิ่งสมมติเพื่อกำหนดความหมายและหน้าที่การใช้งานของพื้นที่ว่างที่ไร้ตัวตน ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นเพียงการจำลอง การอุปโลก และจินตนาการ เช่นจินตนาการว่าอากาศที่อยู่ภายใต้การครอบคลุมของผ้าตาข่ายบริเวณนี้คือผนัง คือเพดาน คือประตู หน้าต่าง และบันได ฯลฯ ทุกสิ่งเป็นโลกจินตนาการที่ก่อตัวขึ้นในและพื้นที่อันว่างเปล่า อ่อนแอ บอบบาง ไม่สามารถรับน้ำหนัก และพร้อมที่จะพังทลายเพียงแค่ใช้แรงฉุดกระชากเพียงเล็กน้อย

อีกข้อสังเกตหนึ่งคือผลงาน “New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol” ของ Do Ho Suh ได้ก่อให้เกิดการตั้งคำถามถึงบริบทความหมายของ “บ้าน” ทั้งในเชิงความรู้สึก คือเป็นสถานที่ซึ่งอัดแน่นด้วยความทรงจำ ประสบการณ์ใช้ชีวิต ความอบอุ่น ความผูกพัน กับอีกแง่ในเชิงความเป็นวัตถุ คือบ้านในลักษณะของสิ่งก่อสร้าง โครงสร้างสถาปัตยกรรม เป็นกล่องที่สร้างขึ้นจากวัสดุไร้ชีวิต “บ้านจำลอง” ที่ Do Ho Suh สร้างสรรค์ออกมาถูกนำเสนอด้วยเทคนิคการเย็บผ้าที่ละเอียดละออ เต็มไปด้วยความใส่ใจในรายละเอียด เป็นงานที่ทำด้วยความตั้งใจ อุตสาหะ และทุ่มเททั้งในแง่ของเวลาและแรงงาน แต่ในขณะเดียวกันเมื่อถอยห่างออกมาดูภาพรวมทั้งหมดของผลงาน “บ้านจำลอง” ดังกล่าวให้ความรู้สึกใกล้เคียงกับภาพร่างทางสถาปัตยกรรมที่ถูกออกแบบด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ความโปร่งบางของผ้าทำให้เรามองเห็นการซ้อนทับกันของเส้นโครงสร้าง ระนาบของเพดาน ผนัง กำแพง ตลอดจนรายละเอียดต่างๆ ของตัวบ้านอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ ทุกครั้งที่เราดูผลงานชิ้นนี้ในมุมมองและจากตำแหน่งหรือระยะทางที่แตกต่างออกไปจะสัมผัสได้ว่าความหมายและความรู้สึกที่ถูกถ่ายทอดออกมาก็เปลี่ยนแปลงและแตกต่างออกไปด้วยเช่นกัน

Do Ho Suh Detail of ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery

Do Ho Suh Detail of ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery

Do Ho Suh ‘New York City Apartment Corridor/ Ground Floor Plus Staircase/ Bristol’ Location: Bristol Museum & Art Gallery


About the Author

Chalotorn Anchaleesahakorn

ปิ๊งโกะ ชอบพูดชอบคุย ชอบดื่ม ชอบไอติม ชอบอ่านหนังสือ ชอบเดินแกลเลอรี ฝันอยากเดินทางรอบโลก



Back to Top ↑